Τρίτη, 14 Ιουλίου 2009

ΡΕΙΦ ΦΕΙΝΣ ΚΑΙ ΕΛΕΝ ΜΙΡΕΝ, 2 ΙΕΡΑ ΤΕΡΑΤΑ




Φέτος είχα τη σπάνια τύχη να δω δυο παραστάσεις του εθνικού θεάτρου της Αγγλίας. Τη μία τον Δεκέμβριο στο Λονδίνο, με τον Ρέιφ Φέινς να παίζει Οιδίποδα Τύρανο και την άλλη με την Έλεν Μίρεν στη Φαίδρα στην Επίδαυρο το περασμένο Σάββατο.


Η ερμηνεία της Έλεν Μίρεν ήταν εξαιρετική στο ρόλο της Φαίδρας, της ερωτοχτυπημένης απελπισμένης μεσήλικης γυναίκας προς το νεαρό θετό γιο της, τον Ιππόλυτο, το γιο του Θησέα και μιας Αμαζόνας. Αεικίνητη, μικροκαμωμένη, κατάξανθη, αρκούσε μόνο το περπάτημά της για να πείσει το θεατή πως, παρά τα 60 της χρόνια, μπορούσε να παίξει και να υποστηριξει άνετα το ρόλο της γυναίακας που δεν έχει παραδοθεί στο χρόνο και διεκδικεί την καρδιά του κατά 40 χρόνια νεώτερου, πιο όμορφου και πιο αγνού (σύμφωνα με το μύθο) άντρα της Ελλάδας . Το λέω αυτό γιατί όσο κι αν μοιάζει με λεπτομέρεια μην ξεχνάμε ότι κατ' αρχήν βλέπουμε ένα θέαμα. (από τις πιο άστοχες παρόμοιες περιπτώσεις πχ, που μου έρχονται στο μυαλό είναι η κατά τα άλλα καταπληκτική σοπράνο Μαρίνα Κρίλοβιτς, πριν 10 χρόνια στο Μέγαρο να ερμηνεύει Κάρμεν και να μαγεύει (υποτίθεται) χορεύντας ένα ολόκληρο στράτευμα. Αλλά πως να χορέψει μαγευτικά μια προχωρημένης ηλικία, 2 φορές υπέρβαρη κυρία ;

Σε ένα έργο που δεν έχει πολλούς ρόλους και που η πλοκή ξετυλίσεται ανά ζεύγη η Μίρεν δεν σταματούσε ούτε λεπτό επάνω στη σκηνή, παίζοντας πολύ με τα χέρια της, ενώ ταυτόχρονα η φωνή της μέσα στον ιερό αυτό χώρο έπαιρνε όλες τις δυνατές αποχρώσεις του πόθου, της λαχτάρας , της ζήλειας, της εκδίκησης και της ενοχής. Συγκλονιστική η σκηνή της αποκάλυψης του έρωτά της στο αντικείμενο του πόθου της, στο νεαρό Ιππόλυτο όπου εκείνος παραμένει αγέρωχος και απόμακρος, πιστός στην αγάπη του για τον εξαφανισμένο πατέρα του και τον έρωτα του προς τη νεαρή πριγκίπισσα Αρικία.


Η Μίρεν ερμήνευσε εξαιρετικά το ρόλο που ονειρευόταν από μικρή, περιμένοντας τα χρόνια για να ωριμάσει ερμηνευτικά, με τρόπο πιστό στο πνεύμα μιας αρχαίας τραγωδίας και στις επιταγές ενός Εθνικού Θεάτρου. Ήταν σαν βλέπαμε τη Συνοδινού της Αγγλίας. Ο νεαρός Ιππόλυτος πάρα πολύ καλός, μ' ένα διάχυτο αισθησιασμό στην εμφάνισή του , σ' έναν εντελώς αβανταδόρικο ρόλο, του νεαρού ιδεαλιστή, άδωνη, πρίγκιπα. Ο δε Θησέας όλα τα λεφτά. Φεύγοντας άκουσα πολλούς να ξενίζουν με την επιλογή του Θησέα. Χοντρός με κοτσίδα και μούσια, άπλυτος, έμοιαζε πιο πολύ με γερμανό μηχανόβιο που πίνει μπύρες ακούγοντας Σκόρπιονς, παρά με τον ατρόμητο βασιλιά. 'Ομως ήδη από την αρχή ο Ρακίνας μας έχει προϊδεάσει. Ο Θησέας αγνοείται εδώ και χρόνια . Το πιο πιθανό να έχει ναυαγήσει σε ένα νησί τίγκα με γκόμενες και να την περνάει φίνα. Σκληρός με το γιο του, αδίστακτος με τους εχθρούς του με μια γυναίκα που δεν τον αγάπησε ποτέ, ήδη από την αρχή έχουμε καταλάβει ότι είναι το λείψανο μιας πάλαι ποτέ αυτοκρατορικής εποχής. Πολύ καλή και δίκαιη η επιλογη του σκηνοθέτη να τον δείξει ως ξεπεσμένο άρχοντα.


Το έργο του Ρακίνα, άγνωστο στο κοινό, ανέβηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ο σπουδαιότερος κλασικός Γάλλος ποιητής - έζησε τον 17ο αιώνα - γράφει ένα δράμα στα πρότυπα των αρχαίων τραγικών αλλά με μια μικρή διαφορά: τα νηματα δεν τα κινούν οι θεοί ή η μοίρα αλλά η ... γκουβερνάντα!!!Σε μια ψυχαναλυτική εκδοχή προφανώς η γκουβερνάντα είναι το άλτερ έγκο της Φαίδρας, η καταπιεσμένη της συνείδηση, η διψασμένη της ψυχή, και άλλα πολλά. αλλά δεν παύει να είναι η γκουβερνάντα!Μια παραμάνα δεν θα είχε ποτέ τόσο κρίσιμο ρόλο στο έργο, πόσο μάλλον και μονόλογο!!!
Όμως ο Ρακίνας ζει στη Γαλλία, την εποχή της μεγάλης διαφθοράς των Καρδιναλίων και των Φεουδαρχών, έναν ολόκληρο αιώνα πριν την γαλλική επανάσταση, έχοντας πλήρως αντιληφθεί τις δολοπλοκίες και τις πλεκτάνες που εξυφαίνονται στις αυλές και στα κάστρα.




Και τον Δεκέμβριο είδα Ρέιφ Φέινς, σε μια παράσταση που 7 μήνες αργότερα τη θυμάμαι σαν να την ειδα χτες και που χαρακτηρίστηκε ως το πολιτιστικό γεγονός της χρονιάς στην Αγγλία και ως η σημαντικότερη των τελευταίων ετών .
Δίκαια ο Φέινς θεωρείται ο σπουδαιότερος εν ζωή ηθοποιός της πιο απαιτητικής θεατρικής σκηνής, της αγγλικής. Γνωστός από πολλές χολιγουντιανές ταινίες , ανάμεσά τους και ο Χάρι Πόττερ, μάλλον στη μεγάλη οθόνη αδικείται.
Πανύψηλος, κοντά 2 μέτρα, ευθυτενής, γυμνασμένος με τεράστιες πλάτες κι ένα ξυρισμένο γουλί κεφάλι, δέσποζε επάνω στη σκηνή, κυριαρχούσε χωρίς δεύτερη κουβέντα. Ήταν ο ατρόμητος βασιλιάς που οι θεοί βάλθηκαν να καταστρέψουν.

Συνεπικουρούμενος από ένα εκπληκτικά αφαιρετικό σκηνικό που το αποτελούσαν μια αψίδα 5 μέτρων και μια ξύλινη τάβλα με καρέκλες που περιστρέφονταν πολύ αργά, έδωσε έναν Οιδίποδα που όμοιο του δεν έχω ξαναδεί κι ούτε θα ξαναδώ. Κι όχι μόνο επειδή οι δικοί μας εδώ ακόμα αναλώνονται σε αρπαχτές και προχειρότητες (είναι ακόμα νωπές οι μνήμες από την 4ωρη περσινή παράσταση) αλλά γιατί έδωσε στην ερμηνεία του το κάτι παραπάνω, αυτό που, να με συμπαθάτε, περίμενα να δω και έλειπε από την Μίρεν : την αγγλοσαξωνική διάσταση, το βρετανικό φλέγμα.

Στο πρώτο μισό και μέχρι να αποκαλυφτεί η αλήθεια και να συντριβεί ο κραταιός Οιδίπους, όταν μιλάει γέρνει λίγο προς τα πίσω με το κεφάλι σε ελαφρώς πλάγια θέση, σε μια μοναδική κίνηση ειρωνίας. Τα χέρια του δεν μοιάζουν να ψαχνουν το κενό αναζητώντας βοήθεια, αλλά περιπλέκονται μεταξύ τους σε κινήσεις άσχετες με το λόγο σαν να σαρκάζουν τον συνομιλητή. Και στη συνέχεια όταν η αλήθεια τον χτυπάει αμίληκτα και συγκλονίζεται ψυχή τε και σώματι, τα χέρια του αναλαμβάνουν να εκφράσουν το κορμί του.
Το δε ξυρισμένο γουλί κεφάλι τονίζει ακόμα περισσότερο την αλλαζονία στα γαλάζια μάτια του και το ελαφρό υπομειδίαμα.

Ο Φέινς έχοντας κατακτήσει τη σκηνή και το κοινό εξαρχής με τη φυσική του παρουσία πολύ εύκολα εντάσσει στο παίξιμό του την ειρωνία και το σαρκασμό, το απρόσιτο και το περίοπτο. Ή ύβρις δεν είναι του Οιδίποδα, είναι όλης της βρετανικής αυτοκρατορίας.

Μια παράσταση που δυστυχώς δεν ήρθε στην Ελλάδα.






1 σχόλιο:

imarias είπε...

Λοιπόν, όταν πρωτοείδα θέατρο Αγγλικό στην Αγγλία, ειχα την αίσθηση ότι τελικά δεν ήξερα τίποτα απο τη γλώσσα -ήταν κι ένα βουλεβάρτο κλασσικό με ένα σωρό στοιχεία της καθημερινότητας... στο μεταξύ εκτός από τα χρόνια που πέρασαν και το "άνοιγμα" της Ελλάδας και των Φεστιβαλ σε παραπάνω πράγματα από τα τσίρκα και του-τύπου-Παβαρότι-διεθνείς, εξοικειωθήκαμε τόσο με τις ευρπαϊκές σκηνοθεσίες που τις έχουμε κάνει πιο δικές μας από τις δικές μας. Αντιστοιχη εμπειρία, πολλαπλή ειχα φέτος με τη γερμανική ματιά. Μία με τον Εφιαλτη της Ευτυχίας -από το δικό μας Εθνικό- σε γερμανικό έργο, και άλλη μία από το Εθνικο του Βερολίνου, στην Αθήνα πάλι, με τους Αρουραίους. Μία παράσταση όπου σκηνοθεσία, ερμηνεία -πέρα για πέρα ανθρωποκεντρική- δεν μπορούσε παρά να σε συγκλονίσει. Εικόνες εφάμιλλες του Κουντέλκα, του φωτογράφου της Πράγας,και με ένα εύρημα σκηνογραφικό όπου στην τεράστια, άδεια και βαθειά σκηνή, το ύψος θα πρέπει να μην ξεπερνούσε το 1.5 μέτρο-μιμούμενη το ύψος της σοφίτας. Με αποτέλεσμα οι ηθοποιοί να είναι συνέχεια σκυφτοί! Ο συμβολισμός εκτός από εύγλωττος μου κόλλησε "γάντι" που λένε, όταν αναλογιζόμουν ότι στην εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα Γερμανία, περπατώντας στους δρόμους, στα πεζοδρόμια και με τις δημόσιες συγκοινωνίες, αισθάνεται κανείς ότι έχει "ολο του το μπόϊ" και ότι μπορείς να έχει ψηλά το κεφάλι όποιος κι αν είναι, ο, τι και να πιστέυει, όπως κι αν είναι.(και για έναν σοβαρό και εντελώς πρακτικό λόγο γιατί δεν χρειάζεται να κοιτάει κανείς κάτω για λακκούβες, σκατά σκύλων, να παρκάμπτει παρκαρισμένα μηχανάκια κοκ) Εξ αφορμής όλων αυτών που μας περιέγραψες εδώ... προσέθεσα την δική μου εμπειρία από το Γερμανικό αντίστοιχο. Και δεν ξερω πως, οι πρωταγωνιστές πρωταγωνιστούν με τη βαθιά ανθρωπινη συμμετοχή τους, λες, και όχι απλά "ερμηνεύοντας" ρόλους, όχι μόνο με δεξιότητες και τεχνικές αλλά και με την πεποίθηση ότι το στοιχείο "ανθρωπος" υπερισχύει αφού αυτοί έχουν αντιληφθεί ότι το κοινο τους δεν είναι οι δημοσιογράφοι και οι κοσμικοί, τουλάχιστον όχι μόνο. Και ξέρεις, μία από τις αιτίες της Αναγέννησης εκτός απο το κλισέ τρίπτυχο τυπογραφία-Νέος Κόσμος-πυρίτιδα ήταν και η χολέρα, ή αποδρομή της, στην Ευρώπη, τότε. Καλά επόμενα ταξίδια και καλές διακοπές.